موتور آسانسور گیربکس

موتور گیربکس آسانسور یکی از شناخته شده ترین ماشین های کششی در صنعت آسانسور است و هنوز در بسیاری از ساختمان های مسکونی، پروژه های نوسازی و آسانسورهای باری استفاده می شود. در این سیستم، نیروی الکتروموتور مستقیماً به فلکه کششی نمی رسد. بلکه ابتدا وارد گیربکس می شود. گیربکس با کاهش دور و افزایش گشتاور، توان لازم را به فلکه منتقل می کند و فلکه نیز از طریق اصطکاک با سیم بکسلها، کابین و وزنه تعادل را به حرکت درمی آورد.

وجود مجموعه گیربکس، تفاوت اصلی این ماشین با موتور گیرلس است. بنابراین انتخاب آن نباید فقط با مقایسه قیمت اولیه انجام شود. ظرفیت کابین، سرعت نامی، تعداد استارت در ساعت، شرایط موتورخانه، نوع تابلو فرمان و هزینه بهره برداری نیز باید بررسی شوند.

در این راهنمای عمران مدرن، ساختار فنی، قیمت موتور گیربکس اسانسور، شیوه انتخاب، مزایا، محدودیت ها و اصول نگهداری آن به زبان روشن اما تخصصی بررسی شده است تا تصمیم گیری بر اساس مشخصات واقعی پروژه انجام شود.

عوامل مؤثر بر قیمت گیربکس آسانسور

قیمت موتور گیربکس آسانسور در بسیاری از ظرفیت های متداول، از یک موتور آسانسور گیرلس هم رده کمتر است. این اختلاف به خصوص در پروژه هایی اهمیت دارد که بودجه خرید اولیه محدود است یا ساختمان از قبل موتورخانه مناسب دارد. مصرف برق، هزینه روغن و آب بندها، تنظیم ترمز، تعمیر چرخ دندهها و زمان سرویس باید در برآورد اقتصادی وارد شوند.

نوسان نرخ ارز، موجودی برند، هزینه حمل و تفاوت خدمات پس از فروش نیز بر قیمت روز اثر می گذارد. بهتر است استعلام نهایی همراه با مدل دقیق، ظرفیت، سرعت، نوع کنترل و متعلقات ارائه شود تا هزینه های پنهان پس از خرید ایجاد نشود.

برند سازنده تنها یکی از عوامل تعیین کننده قیمت است. کیفیت آلیاژ چرخ دنده، دقت ماشین کاری، نوع یاتاقان، طراحی سیستم ترمز و توان تحمل بار محور می توانند میان دو محصول ظاهراً مشابه اختلاف قیمت قابل توجهی ایجاد کنند. هنگام بررسی پیشنهاد فروش، موارد زیر باید کنار قیمت آسانسور نوشته شوند:

• ظرفیت نامی، سرعت حرکت، توان و جریان الکتروموتور، نسبت تبدیل گیربکس و حداکثر بار استاتیکی محور
• قطر و تعداد شیارهای فلکه کششی، قطر سیم بکسل، سیستم تعلیق و نحوه قرارگیری ماشین
• نوع کنترل AC2 یا VVVF، وجود انکودر، نوع و ولتاژ ترمز و سازگاری با تابلو فرمان
• کشور سازنده، اصالت قطعات، گارانتی، موجودی لوازم یدکی، هزینه حمل، شاسی و نصب
• نو یا بازسازی شده بودن دستگاه و وضعیت واقعی دنده، ماردون، بلبرینگ، ترمز و آب بندها

موتور گیربکس اسانسور چگونه کار می کند؟

در زمان فرمان حرکت، تابلو کنترل ترمز را آزاد می کند و الکتروموتور شروع به چرخش می کند. محور موتور از طریق کوپلینگ یا اتصال طراحی شده، ماردون داخل گیربکس را می چرخاند. در مدل های متداول، ماردون با چرخدنده حلزونی درگیر است. این درگیری سرعت دورانی را کاهش و گشتاور خروجی را افزایش می دهد. سپس محور خروجی، فلکه کششی را به حرکت درمی آورد.

سیم بکسل ها در شیارهای فلکه قرار دارند و یک سمت آنها به کابین و سمت دیگر به وزنه تعادل متصل است. وزنه تعادل بخش مهمی از جرم کابین و بار را جبران می کند. بنابراین وزنه تعادل بخشی از وزن کابین و بار نامی را جبران می کند. در نتیجه موتور علاوه بر غلبه بر اختلاف جرم دو سمت، باید اصطکاک، شتاب و تلفات مکانیکی مجموعه را نیز تأمین کند. کیفیت کشش به زاویه پیچش سیم بکسل، شکل شیارها، قطر فلکه، وضعیت سطح تماس و تنظیم وزن تعادل وابسته است.

در پایان حرکت، درایو یا مدار کنترل سرعت را کاهش می دهد، موتور متوقف می شود و ترمز فنری ماشین را در موقعیت ثابت نگه می دارد. در صورت قطع برق نیز ترمز باید به حالت درگیر بازگردد. تنظیم صحیح ترمز برای ایمنی، تراز طبقه و جلوگیری از حرکت ناخواسته کابین ضروری است.

اجزای اصلی موتور گیربکس آسانسور

مجموعه موتور گیربکسی از چند بخش وابسته تشکیل شده است. الکتروموتور انرژی الکتریکی را به گشتاور تبدیل می کند. کوپلینگ، این گشتاور را به ورودی گیربکس می رساند و مجموعه ماردون و چرخ دنده حلزونی، دور و گشتاور را متناسب با نیاز آسانسور تغییر می دهد. محور خروجی و فلکه کششی نیز نیروی نهایی را به سیم بکسل ها منتقل می کنند.

در بسیاری از ماشین های گیربکسی، ترمز اصلی روی محور سریع یا محل تعیین شده توسط سازنده نصب می شود. بااین حال، محل و ساختار ترمز در مدل های مختلف یکسان نیست. بوبین ترمز هنگام حرکت، لنت ها را آزاد می کند. فلایویل یا چرخ دستی نجات برای عملیات دستی و شرایط اضطراری در نظر گرفته می شود. یاتاقان ها، پوسته گیربکس، آب بندها، محفظه روغن، شاسی و لرزه گیر نیز بر دوام، صدا و کیفیت حرکت اثر مستقیم دارند.

در مدل های کنترل حلقه بسته، انکودر سرعت و موقعیت دورانی موتور را به درایو گزارش می کند. این بازخورد امکان کنترل دقیق تر گشتاور، شروع نرم، توقف آرام و تراز بهتر کابین را فراهم می سازد. خرابی یا تنظیم نادرست هرکدام از این اجزا می تواند به افزایش صدا، دما، مصرف برق یا خطای توقف منجر شود.

تفاوت AC2 و VVVF در موتور گیربکسی

در سیستم های قدیمی AC2، الکتروموتور دو دور مجزا دارد. دور بالاتر برای حرکت عادی و دور پایین تر برای نزدیک شدن به طبقه استفاده می شود. تغییر سرعت به صورت مرحله ای انجام می گیرد. به همین دلیل تکان شروع، ضربه هنگام تغییر دور و دقت توقف معمولاً از سیستم های جدید بیشتر است. جریان راه اندازی نیز می تواند فشار بیشتری به شبکه برق و قطعات مکانیکی وارد کند.

در کنترل VVVF، درایو با تغییر پیوسته ولتاژ و فرکانس، سرعت موتور را مدیریت می کند. منحنی شتاب و کاهش سرعت قابل تنظیم است و کابین نرم تر حرکت می کند. این کنترل همچنین می تواند جریان راه اندازی را کاهش دهد و با تنظیم درست، گرمای موتور و تنش وارد بر دنده ها، کوپلینگ و سیم بکسل را کمتر کند.

اصطلاح VVVF نام روش کنترل است. یک موتور گیربکسی می تواند با درایو و انکودر به صورت حلقه بسته کار کند یا بدون انکودر در حالت حلقه باز راه اندازی شود. تبدیل یک آسانسور AC2 به VVVF نیازمند بررسی سیم پیچی موتور، ترمز، تابلو، انکودر، ظرفیت درایو و وضعیت مکانیکی ماشین است و صرف نصب اینورتر نتیجه مطمئنی ایجاد نمی کند.

مزایای موتور گیربکس آسانسور

مهم ترین مزیت موتور گیربکسی، هزینه خرید اولیه مناسب و دسترسی گسترده تر به دانش تعمیر آن است. بسیاری از نصابان و سرویس کاران با ساختار این ماشین آشنا هستند و برای مدل های رایج، قطعاتی مانند لنت ترمز، کاسه نمد، بلبرینگ و برخی اجزای گیربکس در بازار یافت می شود. این ویژگی در شهرهایی که خدمات تخصصی موتور گیرلس محدود است، اهمیت بیشتری پیدا می کند.

تنوع ظرفیت و کاربرد نیز از نقاط قوت این سیستم است. موتورهای گیربکسی برای آسانسورهای مسافربر، باری، خودروبر و پروژه های بازسازی تولید شده اند و د در بسیاری از پروژه های نوسازی، موتور گیربکسی جدید با آرایش موجود سازگاری بیشتری دارد. بااین حال، شاسی، مسیر انتقال بار، فلکه، سیم بکسل بندی و ابعاد موتورخانه باید پیش از جایگزینی بررسی شوند. امکان تعمیر بخش های مکانیکی، در برخی شرایط هزینه نوسازی را نسبت به تعویض کامل سیستم کاهش می دهد.

در پروژه های کم تردد با سرعت متوسط، یک موتور استاندارد که درست انتخاب و تنظیم شده باشد می تواند عملکرد پایدار و قابل قبولی ارائه دهد. مزیت اقتصادی آن زمانی واقعی است که کیفیت ساخت مناسب باشد و برنامه سرویس منظم اجرا شود. خرید محصول ارزان اما کم کیفیت ممکن است این برتری را با خرابی و مصرف بالاتر از بین ببرد.

معایب و محدودیت های موتور گیربکسی

وجود تماس مکانیکی میان ماردون و چرخدنده باعث اتلاف انرژی و تولید گرما می شود. به همین دلیل، بازده کل ماشین گیربکسی معمولاً از موتور گیرلس هم رده کمتر است. مقدار بازده را نمیتوان برای همه مدل ها یک عدد ثابت دانست. نسبت تبدیل، کیفیت دنده، بار، سرعت، نوع روغن و فرسودگی مجموعه بر نتیجه اثر دارند.

ابعاد و وزن موتورهای گیربکسی معمولاً بیشتر است و اغلب برای نصب در موتورخانه طراحی می شوند. این موضوع در ساختمان هایی که فضای مفید و ارتفاع بالاسری محدود است، یک نقطه ضعف محسوب می شود. همچنین برای سرعت های بالا، ترافیک سنگین و تعداد استارت زیاد، انتخاب موتور گیرلس می تواند از نظر انرژی، صدا و طول عمر منطقی تر باشد.

صدای زیاد یا داغ شدن شدید را نباید ویژگی طبیعی تمام موتورهای گیربکسی دانست. این علائم ممکن است ناشی از اضافه بار، تهویه ضعیف، تنظیم نامناسب ترمز، روغن ناکافی، خرابی یاتاقان، هم محور نبودن اجزا یا انتخاب نادرست موتور باشند.

روغنکاری، دما و نگهداری دوره ای

روغن در گیربکس فقط برای کاهش اصطکاک نیست. بخشی از گرمای ایجاد شده را نیز منتقل می کند و از سطح دنده ها و یاتاقان ها محافظت می کند. نوع روغن باید دقیقاً مطابق توصیه سازنده باشد. ترکیب روغن های ناسازگار، استفاده از ویسکوزیته نامناسب یا پر کردن بیش از حد محفظه می تواند کف، افزایش فشار، نشتی و گرمای غیرعادی ایجاد کند.

در سرویس دوره ای باید سطح و رنگ روغن، آثار براده، وضعیت آب بندها، صدای دنده، لقی محورها، دمای پوسته، عملکرد ترمز و محکم بودن اتصالات بررسی شود. زمان تعویض روغن برای همه برندها یکسان نیست و به نوع روانکار، ساعات کار، دمای موتورخانه و دستورالعمل سازنده وابسته است. بنابراین تعیین یک بازه ثابت برای تمام موتورهای گیربکسی دقیق نیست.

افزایش دمای غیرطبیعی میتواند از ترمز نیمه درگیر، تعداد استارت بالا، اضافه بار، تهویه ضعیف، افت ولتاژ، تنظیم نادرست درایو یا خرابی مکانیکی ناشی شود. ادامه کار در این وضعیت به عایق سیم پیچ، روغن و دنده ها آسیب می زند. اندازه گیری دما، جریان و زمان کارکرد باید همراه با بازدید مکانیکی انجام شود زیرا تعویض روغن به تنهایی همیشه علت را برطرف نمی کند.

مقایسه موتور گیربکس و گیرلس آسانسور

هر دوسیستم می توانند درصورت انتخاب و نصب صحیح، حرکت ایمن وقابل اعتماد ایجاد کنند. اما اولویت های پروژه متفاوت است. 

جدول مقایسه گیربکس و گیرلس

 این مقایسه کلی است و انتخاب نهایی باید بر اساس مدل، ظرفیت، سرعت و شرایط واقعی پروژه انجام شود.

موتور گیربکس برای چه ساختمان هایی مناسب است؟

موتورهای گیربکسی بیشتر در ساختمان های کم طبقه و میان مرتبه، پروژه های نوسازی و آسانسورهای دارای موتورخانه استفاده می شوند. بااین حال، مدل های تخصصی آن ها برای ظرفیت های بالا و کاربردهای سنگین نیز تولید شده اند. در بازسازی آسانسورهای قدیمی نیز ممکن است استفاده از یک ماشین گیربکسی جدید، به دلیل سازگاری با شاسی و آرایش موجود، هزینه اجرایی کمتری از تغییر کامل سیستم داشته باشد.

در آسانسورهای باری یا خودروبر، ظرفیت بالا به تنهایی به معنی انتخاب قطعی موتور گیربکسی نیست. بار استاتیکی محور، سرعت، نسبت تعلیق، تعداد سفر و شرایط ترمز باید محاسبه شوند. برخی ماشین های گیربکسی برای بارهای سنگین طراحی شده اند، اما محصول مسکونی معمولی را نمی توان صرفاً با افزایش توان موتور برای کاربرد سنگین استفاده کرد.

برای برج های بلند، سرعت های زیاد، ترافیک فشرده یا ساختمان بدون موتورخانه، موتور گیرلس غالباً انتخاب مناسب تری است. در مقابل، اگر موتورخانه استاندارد، بودجه اولیه محدود، دسترسی مناسب به سرویس و تعداد سفر متوسط وجود داشته باشد، موتور گیربکس اسانسور می تواند توجیه فنی و اقتصادی داشته باشد.

راهنمای انتخاب و خرید موتور گیربکس آسانسور

انتخاب باید بر اساس محاسبات کشش، توان و ترافیک انجام شود، نه فقط تعداد نفرات کابین. اطلاعات زیر باید پیش از سفارش به طراح یا فروشنده ارائه شود:

• ظرفیت و وزن کابین، سرعت نامی، تعداد توقف، طول مسیر حرکت و تعداد تقریبی استارت در ساعت
• وزن وزنه تعادل، نوع تعلیق، قطر و تعداد سیم بکسل ها، قطر فلکه و زاویه پیچش
• برق ورودی، نوع تابلو فرمان، مدل درایو، حالت حلقه باز یا حلقه بسته و مشخصات انکودر
• ابعاد موتورخانه، محل شاسی، نحوه انتقال بار به سازه، تهویه و فضای لازم برای سرویس
• گارانتی، خدمات پس از فروش، اصالت پلاک، دسترسی به قطعات و سابقه نصب مدل پیشنهادی

نکات فنی نصب و راه اندازی

شاسی موتور باید تراز، صلب و متناسب با نیروهای استاتیکی و دینامیکی طراحی شود. ضعف شاسی یا نصب نادرست لرزه گیر می تواند لرزش را به سازه منتقل کند و باعث صدای محسوس در طبقات شود. هم راستایی اجزای دوار، موقعیت فلکه و مسیر سیم بکسل نیز باید مطابق نقشه اجرایی کنترل شود.

ترمز پس از نصب باید از نظر فاصله هوایی، آزاد شدن کامل، تماس یکنواخت لنت ها و توان نگهداری بار آزمایش شود. ترمز نیمه درگیر جریان و دمای موتور را افزایش می دهد و سطح لنت و دیسک یا کاسه ترمز را فرسوده می کند. ولتاژ بوبین و مدار نیز باید با مشخصات سازنده مطابقت داشته باشد.

در سیستم VVVF، پارامترهای پلاک موتور، جریان نامی، فرکانس پایه، زمان شتاب، گشتاور راه اندازی و اطلاعات انکودر باید درست وارد شوند. تنظیم نامناسب می تواند حرکت خشن، صدای موتور، خطای توقف یا گرمای اضافه ایجاد کند. پس از راه اندازی، آزمون بی بار و بار کامل، تراز طبقه، لغزش سیم بکسل، دمای ماشین و عملکرد ترمز باید ثبت و کنترل شوند.

نشانه های خرابی گیربکس آسانسور

تغییر ناگهانی صدا، ضربه هنگام شروع یا توقف، لرزش غیرمعمول، افزایش دمای پوسته، بوی روغن سوخته و مشاهده نشتی از مهم ترین نشانه های نیاز به بررسی هستند. صدای زوزه می تواند با وضعیت دنده، یاتاقان یا نوع روغن مرتبط باشد، در حالی که صدای ضربه ای ممکن است از لقی، کوپلینگ یا شاسی ایجاد شود.

کاهش کیفیت تراز طبقه همیشه از گیربکس نیست. تنظیم درایو، انکودر، ترمز، سنسورهای موقعیت و کشش سیم بکسل نیز باید بررسی شوند. تشخیص بر اساس یک علامت، ممکن است به تعویض بی دلیل قطعات منجر شود. سرویس کار باید صدا و دما را در حالت های مختلف بار مقایسه کند و جریان موتور را اندازه بگیرد.

وجود براده در روغن یا افزایش محسوس لقی محور نیازمند رسیدگی فوری است. ادامه کار با دنده یا یاتاقان معیوب می تواند دامنه خرابی را افزایش دهد و فلکه، محور یا پوسته را نیز درگیر کند. تعمیرات داخلی گیربکس باید با ابزار اندازه گیری، قطعات استاندارد و تنظیم دقیق تماس دنده انجام شود.