آموزش قالب بندی بتن یکی از مهم ترین و حساس ترین مراحل اجرای اسکلت بتنی است که مستقیما بر ایمنی، کیفیت، دقت ابعادی و هزینه نهایی سازه تاثیر می گذارد. صنعت سازه به عنوان یکی از تولیدکنندگان معتبر قالب بتن فلزی، تجهیزات باکیفیتی ارائه می دهد که در پروژه های واقعی بارها آزمایش شده و مورد تایید مهندسان ناظر قرار گرفته است. انتخاب صحیح نوع قالب، تجهیزات همراه و اجرای دقیق مراحل می تواند تفاوت بین یک سازه مهندسی تراز و یک پروژه پر از مشکل و هزینه اضافی را رقم بزند.
در این محتوا جامع، تمام نکات تئوری و عملی قالب بندی بتن را بر اساس تجربیات واقعی پروژه ها، مبحث ۹ مقررات ملی ساختمان ویرایش ۹۲ و آیین نامه آبا ۱۴۰۰ به صورت کامل و گام به گام بررسی کرده ایم.
قالب بتن سازه ای موقت یا گاهی ماندگار است که برای شکل دهی، نگهداری و تحمل بارهای ناشی از بتن تازه تا زمان کسب مقاومت کافی استفاده می شود. وظیفه اصلی قالب تحمل فشار هیدرواستاتیک بتن، نیروهای دینامیکی ویبره، وزن تجهیزات اجرایی و بارهای احتمالی باد یا زلزله در زمان اجرا است.
قالب باید بدون تغییر شکل، نشت شیره بتن را کامل کنترل کند، رطوبت لازم برای هیدراتاسیون را حفظ کند، میلگردها و اجزای تعبیه شده را در موقعیت دقیق نگه دارد و در نهایت سطحی صاف یا اکسپوز تحویل دهد.
عدم رعایت این اصول می تواند منجر به شکم دادگی ستون، تاب برداشتن تیر، کرمو شدن سطح، کاهش مقاومت فشاری تا ۳۰ درصد و حتی ریزش حین بتن ریزی شود.
قالب های بتن بر اساس جنس و کاربرد به سه دسته اصلی تقسیم می شوند: چوبی، پلیمری و فلزی. انتخاب هر نوع بستگی به اندازه پروژه، بودجه، سرعت اجرا، شکل هندسی سازه و کیفیت سطح مورد نظر دارد.
قالب چوبی به دلیل انعطاف پذیری بالا برای پروژه های کوچک، ابعاد غیراستاندارد و شکل های پیچیده بسیار مناسب است. از تخته های کاج، چوب روسی یا پلای وود روکش دار ضدآب استفاده می شود. این قالب نیاز به روغن کاری هر بار دارد، عمر مفید کمتری نسبت به فلزی دارد اما هزینه اولیه آن پایین است.
نکات اجرایی مهم شامل استفاده از چوب خشک و سالم، ضخامت ۲.۵ تا ۳ سانتی متر، فاصله میخ از لبه حداقل ۲ سانتی متر و روغن کاری با مواد استاندارد است.
قالب پلیمری از پلاستیک سخت یا فایبرگلاس ساخته می شود. ویژگی های برجسته آن شامل وزن بسیار سبک، عدم چسبندگی به بتن، سطح کاملاً صاف بدون نیاز به نازک کاری و قابلیت استفاده بیش از ۱۰۰ بار است.
این نوع برای سقف های وافل، دال های خاص و پروژه هایی که سرعت بالا اولویت دارد ایده آل است. هزینه اولیه بالاتر است اما صرفه جویی بلندمدت در زمان و نیروی کار آن را کاملاً اقتصادی می کند.
قالب فلزی رایج ترین و اقتصادی ترین گزینه در پروژه های متوسط و بزرگ ایران است.
این قالب به دلیل صلبیت بالا، سطح بسیار صاف بتن، عمر مفید چندصدباره و قابلیت استفاده مجدد، انتخاب اول اکثر پیمانکاران است.صنعت سازه به عنوان تولیدکننده تخصصی قالب فلزی در ایران، پنل هایی با ورق استاندارد فولاد مبارکه و غرب، جوشکاری دقیق CO2 بسیار پایین ارائه می دهد که کیفیت ساخت بالا و دوام طولانی مدت را تضمین می کند.
１. قالب ثابت: مناسب اکثر ساختمان های مسکونی، اداری و تجاری
２. قالب رونده (بالا رونده): برای برج های بلند و سیلوها
３. قالب لغزان: برای سازه های بسیار بلند و پیوسته مانند دودکش نیروگاه ها
اجزای اصلی قالب فلزی ثابت شامل پنل با ورق ۲ تا ۴ میلی متر، پشت بند افقی (کمرکش) از لوله یا قوطی، پشت بند قائم و وادارها برای استحکام جانبی است.
قالب لبه خم از ورق یکپارچه با دستگاه خم کاری ساخته می شود و وزن سبک تری (حدود ۲.۵ کیلوگرم کمتر در هر مترمربع) دارد اما قیمت بالاتری دارد.
قالب تسمه ای از ورق رویه و تسمه جوشی تشکیل شده و درز بسیار کمی پس از اجرا ایجاد می کند که سطح بتن را صاف تر تحویل می دهد.
جوشکاری CO2 در نوع تسمه ای کیفیت جوش را به شدت افزایش می دهد و از شکست زودهنگام جلوگیری می کند. انتخاب نهایی بستگی به بودجه پروژه، دقت سطح نهایی و تعداد دفعات استفاده دارد.
روغن کاری با مواد رهاساز شیمیایی استاندارد الزامی است و استفاده از گازوئیل یا روغن سوخته کاملاً ممنوع است زیرا باعث تغییر رنگ بتن، کاهش چسبندگی گچ و رنگ و افت کیفیت سطح می شود. اتصال پنل ها باید با پین و گوه یا بست قورباغه ای محکم انجام شود.
مهاربندی کامل پشت بندها برای جلوگیری از شکم دادگی ستون ها ضروری است. کنترل شاقول بودن با تراز لیزری یا ریسمان در تمام مراحل قبل، حین و بعد از بتن ریزی انجام شود. آب بندی کامل درزها برای جلوگیری از کرمو شدن و کاهش مقاومت ۲۰ تا ۳۰ درصدی بتن حیاتی است.
ایجاد خیز منفی ۱/۳۰۰ دهانه برای تیرهای بالای ۴ متر از تغییر شکل جلوگیری می کند. بازرسی فنی مستمر از انتخاب تجهیزات تا پایان گیرش بتن باید ادامه داشته باشد. سرعت بتن ریزی نباید بیش از ۲ متر در ساعت باشد مگر اینکه از پشت بندهای تقویت شده یا سولجر استفاده شود.
بر اساس مبحث ۹ مقررات ملی ساختمان ویرایش ۹۲ و آیین نامه آبا ۱۴۰۰ برای دمای بالای ۲۴ درجه:
قالب جانبی ستون و دیوار پس از ۱۲ ساعت، قالب زیرین تیرها پس از ۷ روز و شمع ها پس از ۱۴ روز قابل برداشتن هستند.
| بخش سازه | دمای بالای ۲۴° | دمای ۷ تا ۲۴° |
| قالب جانبی ستون و دیوار | ۱۲ ساعت | ۲۴ ساعت |
| قالب زیرین تیرها | ۷ روز | ۱۵ روز |
| شمع ها | ۱۴ روز | ۲۱ روز |
رواداری ها باید طبق جدول ۹-۱۲-۱ مبحث ۹ رعایت شود تا انحرافات ابعادی سازه از حد مجاز تجاوز نکند. انحراف بیش از حد می تواند ظرفیت باربری را کاهش دهد و مشکلات جدی در مراحل نازک کاری و نصب تاسیسات ایجاد کند.
اشتباهات رایج و نحوه جلوگیری استفاده از سیم به جای بولت، روغن کاری پس از آرماتوربندی، عدم کنترل سرعت بتن ریزی، بی توجهی به مهاربندی افقی، استفاده از قالب تاب دار و عدم بازرسی مستمر از شایع ترین اشتباهات هستند که منجر به شکم دادگی، ریزش یا سطح ناهموار می شوند. همیشه قبل از بتن ریزی چک لیست کامل اجرا کنید.
برای مطالعه بیشتر:
لوله های پلی اتیلن از اصلی ترین گزینه ها برای انتقال سیالات در پروژه های…
مینی چیلرها با ظرفیت های مختلف از محبوب ترین و پرکاربردترین گزینه ها برای تامین…
کابینت قابل شستشو انتخاب هوشمندانه برای آشپزخانه های پرتردد و محیط های مرطوب به خصوص…
مخازن عمودی بلند به دلیل طراحی کشیده و اشغال فضای کم، یکی از کاربردی ترین…
قیمت پنل خورشیدی برای یک واحد مسکونی یکی از مهم ترین دغدغه های افرادی است…
ارتفاع کابینت هوایی یکی از اصلی ترین فاکتورها در طراحی و اجرای آشپزخانه است که…